پرتودرمانی چیست؟
شرح روش
پرتودرمانی روشي برای درمان سرطان است. در این روش برای نابودي و جلوگیری از انتشار سلولهای سرطانی، از انرژی بالای پرتو یا اشعهایکس استفاده ميكنند. این درمان به اندازه تومور، انتشار سرطان و عوامل دیگر بستگی دارد. پرتودرمانی سلولهای سرطانی را بیدرنگ نميکشد. روزها و هفتهها طول ميكشد تا مرگ سلولهای سرطانی شروع شود. البته پرتودرمانی بر سلولهای سالم همجوار نیز اثر ميگذارد ولی تقريباً همیشه بیشتر سلولهای سالم، بعد از پایان درمان بازیابی و بهبود مییابند.
دلایل انجام
⦁ تخریب و کوچککردن سلولهای سرطانی و تومورهای بزرگ که برداشتن آنها سخت است
⦁ از بین بردن سلولهای سرطانی که شاید در ناحیه پس از عمل جراحی باقی مانده باشند.
انواع پرتودرمانی
⦁ پرتودرمانی خارجی
در این روش دستگاه ایجاد کننده پرتو بیرون از بدن، سلولهای سرطانی را هدف قرار میدهد. این دستگاه بزرگ است و ممكن است سر و صدا داشته باشد. با بدن تماس ندارد ولی دور بدن ميچرخد تا پرتوها را از زاویههای مختلف به بدن بتاباند. پرتودرمانی خارجی یک درمان موضعي است و فقط به بخش معيني از بدن تابانده ميشود. بیمار جهت درمان به کلینیک یا بیمارستان به صورت سرپایی مراجعه میکند.
⦁ پرتو درمانی داخلی
در این نوع پرتودرمانی مواد رادیواکتیو که جهت درمان بکار میروند، به روشهای مختلفی از جمله کاشتنی و مایع وارد بدن میشوند و سلولهای سرطانی را مورد تهاجم قرار میدهند.
عوارض احتمالی
عوارض جانبی بستگی به نوع و میزان پرتو درمانی و همچنین قسمتی از بدن دارد که درمان میشود. این عوارض عبارتند از:
⦁ پوست قرمز، خشک و حساس است و خارش فراوان دارد.
⦁ پوست مرطوب در مراحل پایان درمان
⦁ تغییری دائمیدر رنگ پوست
⦁ ایجاد درد در زمان اصطکاک لباس زیر با پوست
⦁ خستگی در هفتههای انتهایی پرتو درمانی
⦁ ایجاد احساساتی مانند نگرانی، افسردگی، ترس، خشم، بیهودگی، درماندگی، تنهایی
⦁ ریزش مو در ناحية درمان
روش انجام
پرتودرمانی خارجی:
ناحیه درمان بیمار توسط متخصص و پرتودرمانگر مشخص ميگردد. این ناحیه به قسمت هایی از بدن گفته ميشود که پرتوها را دریافت ميکنند. علائم کوچکی برای تعیین ناحیة درمان با جوهرهای رنگی بر پوست بیمار كشیده میشود. این علائم در طول دورة پرتودرمانی وجود دارد و در صورتی که کمرنگ یا محو شوند، بیمار حتماً باید پرتودرمانگر را آگاه کند.
در این روش درمان معمولاً 5 روز در هفته و طی 2 تا 10 هفته انجام میشود.
پرتودرمانی داخلی:
در این روش محفظههای پلاستیکی نازکی را که حاوی مواد رادیواکتیو هستند، از طريق لولة کوچک و قابل انعطافي به نام كاتتر مستقیماً داخل محلی که قرار است رادیوتراپی شود، کار میگذارند. این کار امکان پرتودرماني با مقدار بالا در بخش کوچکتری از بدن را فراهم ميآورد. این محفظهها چندین روز در محل باقی میمانند و تا زمانی که بیمار کاشتها را در بدن دارد، در بیمارستان بستری میماند و پیش از مرخص شدن محفظهها خارج میگردد.
انواع پرتودرماني داخلی (کاشتنی)
⦁ کاشت با میزان کم اشعه: منبع تشعشع بین ۱ تا ۷ روز در محل ميماند. در این مدت بیمار در بیمارستان بستری میشود. زمانی که درمان پایان یافت، پزشک كاتتر یا لوله حاوی مواد رادیواکتیو را بیرون ميآورد.
⦁ کاشت با میزان بالای اشعه: پزشک منبع پرتوافکنی را بین ۱۰ تا ۲۰ دقیقه در محل كار ميگذارند و سپس بیرون ميآورند. درمان ممکن است بهصورت روزی دوبار بین ۲ تا ۵ روز، یا هفتهای یک بار براي ۲ تا ۵ هفته انجام گیرد. برنامه درمان به نوع ⦁ سرطان بستگی دارد. در طول دورة درمان، ممكن است كاتتر در محل باقي بماند و يا ممكن است آن را قبل از هر جلسه درمان كار بگذارند. ممکن است بیمار در بیمارستان بماند یا هر روز به بیمارستان مراجعه کند تا منبع تشعشع سرجای خود قرار بگیرد.
⦁ کاشت دائمی: پزشک بعد از كار گذاشتن منبع تشعشع، كاتتر را بیرون ميآورد. منبع همیشه در بدن بیمار باقی ميماند درحاليكه میزان اشعه پرتودرماني روز به روز ضعیفتر ميشود. ممکن است لازم باشد تا در روزهای اولی که منبع تشعشع را در جای خود قرار دادهاند بیمار از افراد دیگر دوری کند و در مجاورت کودکان یا خانمهای باردار قرار نگیرد. با اینکه منبع در بدن بیمار باقی ميماند ولي به مرور زمان، رفته رفته پرتوزايي از بین ميرود.
پرتودرماني داخلی بهصورت مایع:
در این روش مایع پرتوزا با نوشیدن، بلعیدن قرص یا به صورت داخل وريدي وارد بدن میشود. این مایع در بدن حرکت میکند و سلولهای سرطانی را جستوجو و از بین ميبرد.
در چه شرایطی به پزشک مراجعه نمایید؟
⦁ در فواصل منظم و تعیین شده توسط پزشک
⦁ در صورت مشاهده هر يك از علائم هشدار دهنده زیر:
⦁ تب و لرز
⦁ سرفه و گلودرد شديد
⦁ قرمزي پوست
⦁ تورم و درد در اطراف زخم